College of Social Sciences and Languages
Permanent URI for this communityhttps://repository.mu.edu.et/handle/123456789/27
Browse
82 results
Search Results
Item ITALIAN OCCUPATION AND PATRIOTIC RESISTANCE: THE CASE OF TEMBIEN, TIGRAY, 1935–1941(Mekelle University, 2025-09-24) MEBRAHTU GEBREAGZIABHERThis thesis documents the patriotic resistance against the Italian occupation and its impact on the Tembien region between 1935 and 1941. Its main objective is to reconstruct the historical narrative of resistance efforts in Tembien and to examine the consequences of Italian rule in the area. To this end, the study analyzes the historical background of the Second Italo-Ethiopian War (1935–1941), the characteristics and challenges faced by resistance groups, and the legacies both positive and negative left by Italian occupation on the people of Tembien Awraja. It draws on both oral testimonies and written secondary sources to document the patriotic efforts of the Ethiopian people broadly and of those in Tembien specifically. Most of the secondary materials were obtained from the postgraduate and undergraduate libraries of Mekelle University, while interviews conducted in Tembien enriched and substantiated the research. Special attention is given to the pivotal roles played by women, local patriots, and their leaders, as well as the wider national participation that contributed to the country’s liberation. In addition, the study discusses the return of Emperor Haile Selassie and the arrival of British military assistance to Ethiopia. The thesis aims to serve as a foundation for future research in this area and highlights the severe lack of accessible reference materials in the country a significant challenge identified through this study. The central argument of this thesis is the resistance was crucial in 'redefining Ethiopia' and preserving nationhood.Item THE ADMINISTRATIVE HISTORY OF TEMBEN AWRAJJA, FROM 1941 TO 1991(Mekelle University, 2025-12-26) NIGUS HAFTUThe main aim of this research is to reconstruct the administrative history of Temben Awrajja from 1941-1991. To this end, the study has employed qualitative research approach with historical research design and the data was collected from informants through oral interview and written secondary sources. Accordingly, the research gives an analysis of the new administrative structure of the Ethiopia in general and Temben in particular. In the post liberation period, the emperor and the military regime introduced many reforms to strengthen the central government and to peruse modernization. Emperor Haileslassie I and the Derg have established a type of structural reforms in Temben Awrajja. The administrative rearrangements, the relationship between government officials and the people in relation to land and taxation, and the security and justice during the imperial period after liberation and during the Derg regime are also included in the research. Further the research discussed the infrastructural history of the post liberation that was developed like road construction, communication, health and educational facilities in the Awrajja. On the basis of the finding of the study, the study concluded that, there was the prevalence of maladministration in the Awrajja thought the imperial period and the Derg regime. The Awrajja administrators did not appropriately put into action the principles and orders forwarded from the central government and exploited the peopled prevalence of corruption, maladministration and injustice brought various problems and insecurity. Finally, all peoples of the Awrajja rebelled against the emperor and the Derg in different periods due to their bad administration. Key words: Ethiopia, Tigray, Temben, administrative, military regime, modernization, land and taxation,Item ዝምድና ዕላማ ትምህርትን ግቡእነት ኣገባብ ኣፈታትና ክእለት ንባብ ትግርኛ ታሽዓይ ክፍሊ ወረዳ ራያ ኣላማጣ ቤት ትምህርቲ ዳዩ 201 7 ዓ.ም(Mekelle University, 2025-12-25) ጎተይቶም መንገሻ ሞላቀንዲ ዕላማ እዚ መፅናዕቲ ዝምድና ዕላማ ትምህርትን ግቡእነት ኣገባብ ኣፈታትና ክእለት ንባብ መምህራን ቋንቋ ትግርኛ ታሽዓይ ክፍሊ ወረዳ ራያ ኣላማጣ ቤት ትምህርቲ ዳዩ 201 7ዓ.ም. ዘለዎም ዝምድና ምግምጋም እዩ። እዚ ኣብ ዳህሰሳዊ ዓይነት መፅናዕቲ ዝምደብ ኮይኑ እዚ መፅናዕታዊ ፅሑፍ ንምዕዋት ፈተሻ ሰነድ ዕሉም ሜላ ኣመራርፃ ብምጥቃም ኣድለይቲ ዝበሃሉ መረዳእታታት ተኣኪቦም እዮም።ኣብቶም ፈተናታት ዝርከቡ ትሕዝቶታት ምስቲ ናይቲ ብርኪ ትምህርቲ ዕላማታት ብኸመይ ከም ዝዛመዱ ንምግምጋም ኣድለይቲ ዝበሃሉ ሰነዳት መርሃ ትምህርቲ፣ መምርሒ ንመምህርን መፅሓፍ ተምሃራይን ከምኡ እዉን ኣብ 201 7ዓ.ም. ተዳልዮም ዝቐረቡ ናይ ቀዳማይን ካልኣይን ሰሚስተር ሚድን መጠቓለሊ ፈተናታት ከም መርኣያ ተወሲዶም ኣብኦም ዝተረኸበ መረዳእታታት ድማ ብመጠናዉን ዓይነታዉን ሜላ መፅናዕቲ ተጠቒሙ ብገለፃዊ ትንተና ቐሪቡ እዩ።ኣብዚ ዝተረኸበ ዉፅኢት ድማ እቶም ናይቲ ብርኪ ዕላማ ትምህርቲ ንኹሎም ክእለታት ቋንቋ ኣካቲቶም ዝቐረቡ እንትኾኑ ኣብ 201 7ዓ.ም. ብመምህራን ቤት ትምህርቲ ዳዩ ተዳልዮም ዝቐረቡ ናይ ቀዳማይን ካልኣይን ሰሚስተር ሚድን መጠቓለሊን ፈተናታት ግን ንክእለት ምድማፅ፣ ዝርርብን ንባብን ሙሉእ ብሙሉእ ኣየካተቱን።ኣብ 201 7ዓ.ም. ብመምህራን ቤት ትምህርቲ ዳዩ ተዳልዮም ዝቐረቡ ናይ ቀዳማይን ካልኣይን ሰሚስተር ሚድን መጠቓለሊን ፈተናታት ምስ ዕላማታት ትምህርቲ መምርሒ ንመምህር፣ መርሃ ትምህርቲን መፅሓፍ ተምሃራይን ዘለዎ ርክብ እንትንግምግም ድማ ምንም ዝምድና ይኹን ኣግባብነት ከምዘይብሉ እቶም ዝቐረቡ መረዳእታታት የመልክቱ። ካብዚ ብምብጋስ ድማ ብመምህራን ቤት ትምህርቲ ዳዩ ኣብ ዝዳለዉ ፈተናታት ክእለት ንባብ ቋንቋ ትግርኛ 9ይ ክፍሊ ክንዲዝከኣል ምስ ዕላማታት ትምህርቲ ተዛሚዶም ኣግባብ ብዘለዎ መንገዲ ንኽቐርቡ፤ ከምኡ ውን ንመምህራን ነዚ ዘዕባ መሰረት ዝገበሩ ስልጠናታትን ተመኮሮ ልውውጣትን ብዝምልከቶም ኣካላት እንተዝዋሃብ ዝብል ብለበዋ ቐሪቡ ኣሎ።Item ግቡእነት ትሕዝቶን ኣቀራርባን ኪናዊ ፅሑፋት መፅሓፍ ተምሃራይ ትግርኛ ዓሽራይ ክፍሊ ብመንፅር ምምዕባለ ክእለት ንባብ(Mekelle University, 2017-12-25) ካልኣዩ ገብረመስቀል ተካኪናዊ ፅሑፋት ኣብ ዝተፈላለዩ ዛዕባታት ኣድሂቦምዝፀሓፊን ሰሓባይ ኣጠቓቕማ ቋንቋ ጎልሁ ዝረኣየሎምን ፀሓፍት እዮም። ኣብነት ልበ_ ወለዳት ፣ግጥምታትን ኪናዊ ዛንታት ይጥቀሱ። እዞም ፅሑፋት ካብቲ ሰሓባይ ባህርኦም ብዝነቅለ ከም መስተምሃሪ ዘገልግሉ ድርሳናት ምዃኖም ይእመነሎም። ምምሃር ምስትምሃር ቋንቋ እውን በዞም ድርሳናት እናተሓገዘ እንትኸይድ ኣብ ምምዕባል ክእለታት ቋንቋ ተምሃሮ ዝፃወቶ ግደ ዝለዓለ እዩ። ዕላማ እዚ መፅናዕቲ እውን ኣብ መፅሓፍ ተምሃራይ ትግርኛ ዓስራይ ክፍሊ ንምስትምሃር ንባብ ዝቐረቡ ኪናዊ ፅሑፋት ብመንፅር ምምዕባል ክእለታት ንባብ ተምሃሮ ዘለዎም ረብሓ ምፍታሽ እዩ። በዚ መሰረት ድማ ኣብ ዓስራይ ክፍልታት እናተምሃሩ ካብ ዘለው 600 ተምሃሮ ብዕሎም ሜላ ነቶም 60 ንመርኣያ ብምውሳድ መፅናዕቲ ተኻይድሎም።እቶም ንመርኣያ ዝተወሰዱ 60 ተምሃሮ ኣብ ክልተ ጉጅለታት(ጉጅለ ቃል ኪዳንን ጉጅለ ስምረትን)ብምምዳብ ፈተና ቅድመ ትምህርቲ ክወስዱ ተገይሩ። ብድሕሪኡ ነቶም ጉጅለ ቃልኪዳን በቶም ኪናዊ ፅሑፋት ነቶም ጉጅለ ስምረት ድማ ኪናዊ ዘይኮኑ ፅሑፋት ን3ተ ኣዋርሕ ንባብ ብተግባር ክመሃሩ ተገይሩ። ብምቕፃል ብትዕዝብቲ ክፍሊ፣ተምሃሮ ብዝቐረቡ ፈተናታት ብፅሑፋዊ መሕተትን መረዳእታታት ተኣኪቦም። እዞም መረዳእታታትን ድማ ተምሃሮ ጉጅለ ቃል ኪዳን ካብ ተምሃሮ ጉጅለ ስምረት ብዝበለፀ ኩነታት ናይ ንባብ ክእለታቶም እናማዕበሉ ከም ዝመፅኡ ዘመላኽቱ ነይሮም። ብዚ ድማ ኪናዊ ፅሑፋት አብ ምምዕባል ክእለታት ንባብ ተምሃሮ ዝለዓለ ረብሓ ከም ዘለዎም ኣብ መወዳእታ ተበፂሑ ።ስለዚ ኪኢላታት (ሰብሞያ) ዝኾኑ ስርዓተ ትምህርቲ ፣ኣሳናዳእቲ መፅሓፍቲ ፣ መምህራን... ኣብ ዝተዋፈሩሎም ዓዉድታት ነዚ ኣብ ግምት ብምእታዉ እንተዝነጥፉ ዝሓሽ እዩ።Item ድህረ ምረቓ ብምስትምሃር ቋንቋ ትግርኛ ምትእስሳር ዕላማን ትሕዝቶን መርሃ ትምህርትን መፅሓፍ ተምሃራይን ቋንቋ ትግኛ ንታሽዓይ ክፍሊ ዝቐረበ ክእለት ፅሕፈት(Mekelle University, 2017-12-25) ኬርያ ኣዳነ ስጦታዕላማ እዚመፅናዕቲ ምትእስሳር ዕላማን ትሕዝቶን መርሃ ትምህርቲን መፅሓፍ ተምሃራይን ቋንቋ ትግርኛ ንተሸዓይ ክፍሊ ክእለት ፅሕፈት እዩ፡፡ እዚ መፅናዕቲ ፅሑፍ ንሜላታት መአከቢ መረዳእታ ቃል መሕተትን መምህራን ተፍትሽ ሰነድን ጉጅላዊ ዘተ ንመምህራን ቋንቋ ትግርኛ ብምጥቓም አድለይቲ መረዳእታታት ተአኪቦም እዮም፡፡ አብዚ መፅናዕቲ መምህራን ቋንቋ ትግርኛ ተሸዓይ ክፍሊ ተሳተፍቲ ኮይኖም እዮም፡፡ አብዚ ዝተረኸበ ውፅኢት ድማ መፅናዕትን ትሕዝቶአዊ ጉቡእነት እዚ ተፀንዓይ መፅሓፍ ትሕቲ ፍርቂ ማለት ዘዕግብ ውፅእት ኮይኑ ተመዝግቡ አሎ፡፡ ተረኺቦም ዘለው ርካቦታት መፅናዕቲ ናብ ግብሪ ንምውዓል ብፍላይ አብያተ ትምህርቲ፣ ሰብ ሞያ ቋንቋ ትግርኛ፣ በቢብርኪ ዘለው ምድላውን ትግበራን ስርዓተ ትምህርቲ፣ ካልኦት መዳርግቲ አካላትን ልምዲ ልውውጥ ክለሳ መፅሓፍን ብምግባር አብ ምዕባይ ጥበባዊ ክእለት ፅሕፈት እጃሞም ክዋፅኡ ይላቦ፡፡Item ዝምድና ዕላማታት ትምህርትን ምምሃር ባእታታት ንባብን ትግርኛ ተምሃሮ ታሽዓይ ክፍሊ ቤት ትምህርቲ ውቕሮ(Mekelle University, 2017-12-25) ሙሉፀሃይ ደስታ ኣረፋይኔእዚ መፅናዕታዊ ፅሑፍ ሒዝዎ ዝተልዓለ ቀንዲ ዕላማ ዝምድና ዕላማታት ትምህርትን ምምሃር ባእታታት ንባብን ትግርኛ ተምሃሮ ታሽዓይ ክፍሊ ቤት ትምህርቲ ውቕሮ እንታይ ከም ዝመስል ግምገማ ምክያድ እዩ። ነዚ መፅናዕቲ መረዳእታ ንምሃብ ዝተሓረዩ መርአያታት ድማ ተምሃሮ እዮም። መፅንዒ ኣብ ውቕሮ ካልኣይ ብርኪ ዝመሃሩ ተምሃሮ ካብ ሕድሕድ ክፍሊ ብዘለዎም በዝሒ ተመጣጣኒ ቁፅሪ ብምውሳድ ብምእታው ኣብ ታሽዓይ ክፍሊ ካብ ዝማሃሩ 376 ተምሃሮ እቶም 25% ዝገበረ ተጠቒሙ 94 ተምሃሮ ተሓርዮም እዮም። ካብ ተፀናዕቲ ኣካላት መረዳእታ ንምርእካብ ኣብ ግብሪ ዝወዓሉ መሳርሕታት ፅሑፋዊ መሕትት፣ ፅሑፋዊ ፈተና፣ ጉጅላዊ ምይይጥን ትዕዝብትን ንተምሃሮ እዮም። በዞም መሳርሕታት ዝተኣከቡ መረዳእታታት ድማ ተምሃሮ ኣብ ቤት ትምህርትን ካብ ቤት ትምህርቲ ወፃእን ብዛዕባ ዘለዎም ልምዲ ንባብ፣ ድሌት ንባብን ክእለቶም ኣብ ተግባር ናይ ምውዓል ብቕዓቶምን ንምፍታሽ ካብ ዝቐረቡ ሕቶታት ዝተረኸበ ውፅኢት ብሚኢታዊ ተሰሊሑ ዝቐረበ ኾይኑ ኣብ ዕላማታት ትምህርትን ምስትምሃር ባእታታት ንባብን ማእኸል ዘሎ ምዝማድ ንምፍላጥ ማእኸላይ ውፅኢት፣ መደበኛ ፍልልይን ስልሒት ዝምድናን ተሰሊሖም ተተንቲኖም ቀሪቦም እዮም። ውፅኢት እዚ መፅናዕቲ ድማ ኣብዝሓ ተምሃሮ ኣብ ውሽጢ ቤት ትምህርቲ ብዝተፈጠሮ ውሱን ምችው ኩነታት ፅቡቕ ድሌት ንባብ ዋላ እንተሃለዎም ካብ ቤት ትምህርቲ ወፃኢ ዘድሊ ሓገዝ ስለዘይግበረሎም ልምዲ ንባብ ከምዘየማዕበሉን ዕላምኡ ብዝግባእ ከምዘይተረደኦምን ናይ ወለድን መምህራንን ሓገዝ ከምዘድልን ዝብሉን ካልኦትን በዚ መፅናዕቲ ዘተነፀሩ ርካቦታት እዮም። ኣብ መወዳእታ ድማ ነዞም በዚ መፅናዕቲ ዝተነፀሩ ፀገማት መፅንዒት መፍትሒ ሓሳብ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ኢላ ዘኣመነትሎም ኣብዚ መፅናዕቲ ተሓቢሮም እዮም።Item ግቡእነት ኣደላልዋ መጠቓለሊ ፈተና ቋንቋ ትግርኛ መምህራን ታሽዓይ ክፍሊ ፉሉይ ትኩረት ቤት ትምህርቲ ካልኣይ ብርኪወልዱ ንጉሰ ኲሓ ብመንፅር ዕላማ ትምህርቲን ደረጃ ክፍልን(Mekelle University, 2018-02-25) ነጋሲ ታደሰ ሃይሉዕላማ እዚ መፅናዕቲ እቶም ኣብ 2016ዓም ሰሚስተር መጠቓለሊ ፈተናታት ኣብ ኣደላልዋ ግቡእነት ፈተና እንታይ ከምዝመስል ዝድህስስ እዩ። ኣብዚ መፅናዕቲ ኣርባዕተ መምህራን ታሽዓይ ክፍሊ ዘምህሩ ብመይላ ጠቐላላ ተወሲዶም ። 144 ተምሃሮ ታሽዓይ ክፍሊ ብቐሊል ዕፃ ተወሲዶም፣ ናይዚ መፅናዕቲ ዓይነቱ ድማ ዳህሳሳዊ እዩ። ነዚ መፅናዕቲ ኣብ ሽቶኡ ንምብፃሕ ዘድልዩ መሳርሒታት መረዳእታ ዳህሳስ ሰነዳት ፣ ቃለ መሕተት መምህራንን ፅሑፋዊ መሕተት ተምሃሮን እዮም። እቶም ዝተኣከቡ መረዳእታታት እውን ብዓይነታዊን መጠናዊን ሜላ ክትንተኑ ተገይሩ ብዳህሳስ ሰነዳት ፈተና ዝተኣከቡ መረዳእታታት ብሜይላ ገለፃ እንትትንተኑ ፤ ብፅሑፋዊ መሕትት ቃለ መሕትትን ዝርከቡ መረዳእታታት ድማ ብመይላ መጠናዊ ወይ ሓሳባዊ ስልሒት ተተንቲኖም ካብዚ መፅናዕቲ ዝተረከበ ውፅኢት ኣብ ዝተዳለዉ መጠቓለሊ ፈተናታት ንፁር መምርሒ ዘይምክታት ፣ኣብ ቀንዲ ሕቶን መማረፅን በቲ ግቡእ ኣደላልዋ ፈተና ብዘይ ምድላዎም ተፈተንቲ ከደናግሩ ዝግበር ሕቶ ምድላው፤ ከምኡ ውን እቶም ተወሰኽቲ ሕቶታት ኣብ ምረፅን ኣዛምድን ትኹረት ዝግበሩ ምኻኖም ነቶም ካልኦት ዓይነታት ፈተና ብሙልእነት ዘይምክታቶም ውድቀት ስለ ዝረእየካ እዩ ።ብተወሳኪ መምህራን ብበዝሒ ዝተጠቐሙሉ ትሕዝቶ ኣብ ሰዋስውን ስነ ፅሑፍን ስለዝኾነ ተምሃሮ ውስን ክእለት ክሕዙ ዝገብር ምኻኑ።ብመሰረት ዝተረኸበ ውፅኢት ዝተሰናድኡ መጠቓለሊ ፈተናታት ኣብ ኣደላልዋ ግቡእነት ፈተና ክፍተት ምህላው።ከምኡ ውን መምህራን አብ ኣደላልዋ ግቡእነት መጠቓለሊ ፈተና ትሑት ግንዛበ(ሸለልተኝነት) ምህላው፣ኣብ ዝተዳለው መጠቓለሊ ፈተናታት ተምሃሮ ክረኽብዎ ዝግባእ ውፅኢትን ግንዛበን ከምዘይረኸቡን ናይ መምርሒን ኣደላልዋን ክፍተት ከምዝነበሮም መደምደምታ ተዋሂቡ።ኣብ መወዳእታ ኣብ ኣደላልዋ ግቡእነት መጠቓለሊ ፈተና መምህራን ብቤት ትምህርቲ፣ ወረዳ፣ ብዞባ ይኹን ብክልል መዕበዪ ግንዛበ ንመምሀራን ብትኹረት ክወሃብ እንተዝግበርን ብተወሳኪ ውን መምህራን ባዕላቶም ብብርኪ ክላስተርን ብስርዓተ ትምህርቲን ዝዳለዉ ፈተናታት ግቡኣትን ዘይ ግቡኣትን ምኻኖም ትኹረት ተዋሂቡ እንተዝፍተሹ ፤ዝብሉን ካልኦትን መፍትሒ ሓሳባት ኣብ መወዳእታItem ግቡእነት ኣተገባብራ ተኸታታሊተፍትሽ መምህራንን ተምሃሮን ቋንቋ ትግርኛ ታሽዓይ ክፍሊ፣ ኣብ ካልኣይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ጅጅቀ፣ ሸውዓተ ሕጉምን የጭላን(Mekelle University, 2025-12-25) ታደሰ ኣሰፋ ሃይሉኣጀንዳ እዚ መፅናዕቲ እዙይ ኣብ ግቡእነት ኣተገባብራ ተኸታታሊ ተፍትሽ መምህራንን ተምሃሮን ቋንቋ ትግርኛ 9ይ ክፍሊ ካልአይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ የጭላ፣ ሸውዓተ ሕጉምን ጅጅቀን አብ ምትንታን ዘድሀበ እዩ፡፡ ግቡእነት ተኸታታሊ ተፍትሽ ከመይ ከምዘተግብርዎ፣ ኣብ ኣፈፃፅማ ተኸታታሊ ተፍትሽ ብዓይነቶም ምምዳብ፣ መፍትሒ ሓሳባት እንመን ምዃኖም ምትንታን ዝብሉ ሕቶታት ዝዓለመ እዩ። እዞም ሕቶታት እዚኦም ንምምላስ ዳህሰሳዊ መፅናዕቲ ዝተጠቐመ ኰይኑ አመራርፃ አብያተ ትምህርቲ ድማ ብምኽንታዊ ሜላ ውክልና ሰለስቲአን ዝተሓረያ እንትኾና መምህራን ንኹሉ ኣሳታፊ ብዝኾነ መፅነዓይ ዝተጠቐመሉ እዩ። በዚ መሰረት ንመፅናዕቲ ዝተሓረዩ 10 መምህራንን 100 ተምሃሮን ክውሰድ ተገይሩ። ኣብዚ መፅናዕታዊ ፅሑፍ መፅነዓይ ዝተጠቐመሎም ሜላ መአከቢ መረዳእታ ድማ ነቲ መፅናዕቲ ፅሑፋዊ መሕትትን ትዕዝብትን ብምግባር እዩ። ፅሑፋዊ መሕትት ንመምህራንን ተምሃሮን ዝተዳለወ እንትኸውን ትዕዝብቲ ድማ ንመምህራን ጥራሕ እዩ። እቶም ዝተኣከቡ መረዳእታ ብመጠናውን ዓይነታን ተተንቲኖም ይርከቡ። ኣብዛሓ መምህራን ኣብ ኣተገባብራ ተኸታታሊ ተፍትሽ እኹል ግንዛበ ከምዘየብሎምን ዘይምዕሩይ ዝኾነ አካይዳ ከምዝጥቀሙን ናይ እዚ ቀንዲ ምኽንያት ድማ እኹል ስልጠና ዘይረኸቡ ምዃኖም ፣ተመኩሮ ልውውጥ ዘይምግባር፣አብተን ኣብያተ ትምህርቲ ፃዕቒ ስራሕ ምህላው(ክለባት፣ ኮሜቴታት፣ ኣኼባታት) አብ ተኸታታሊ ተፍትሽ እኹል ኣፍልጦ ዘይምህላው፣ዋሕዲ ማተርያላትን መምሃሪ ክፍልታትን፣ፅልዋ ናይ ሕሉፍ ኣተገባብራ ተፍትሽ ከም ምኽንያት ምግላፅ ይከኣል። ካብ እዚ ብምብጋስ መንግስቲ መምህራን እኹል ዝኾነ ሓፀርትን ነዋሕትን ስልጠናታት ክህብ፣ መምህራን እውን ናብ ካልኦት ኣብያተ ትምህርቲ ብምኻድ ተመኩሮ ክገብሩ፣ እቲ ቤት ትምህርቲ እውን በዝሒ ስራሕ ብመጠኑ ክንኪ ሸለልተኝነት ወይ ግዜን ጉልበትን ዝንክዩ ናብ ፈተና ተኮር ምዝንባል ምውጋድ ፅባሕ ተረከብቲ ዓዲ ዝኾኑ ተምሃሮ ብምፍራይ ግቡእ ኣተገባብራ ተኸታታሊ ተፍትሽ መምህራን እውን ትኹረት እንተዝህቡን ዝብል ለበዋ ተዋሂቡ።Item ኣመራርፃን ኣቀራርባን ክብርታት ትግራይ ኣብ መፅሓፍ ተምሃራይ ትግርኛ ዓሰርተ ክልተ ክፍሊ ብመንፅር ስነ ፅሑፍ ንምስትምሃር ባህሊ(Mekelle University, 2025-11-24) ብርሃነ ገብራይእዚ መፅናዕቲ ኣመራርፃን ኣቀራርባን ክብርታት ትግራይ ኣብ መፅሓፍ ተምሃራይ ትግርኛ ዓሰርተ ክልተ ክፍሊ ብመንፅር ስነ ፅሑፌ ንምስትምሃር ባህሉ ዜፇተሸ እዩ። ኣመራርፃን ኣቀራርባን ክብርታት ኣብ መፅሓፌ ተምሃራይ ትግርኛ ንክብርታት ትግራይ እውንታዊ ብዜኾነ መንገዱ ካተተ ዴዩ ንዜብሌ ሕቶ ንምምሊስ ፇሊማ እቶም ኣብ መፅሓፌ ተምሃራይ ትግርኛ ዜርከቡ ስነ ፅሑፊዊ ስራሕቲ ተፇሌዮም። ብምቕፃሌ ኣብ ውሽጢ እዝም ስነ-ፅሑፊዊ ፅሑፊት ብስውር ዜቐረቡ ክብርታት ትግራይ እንታይ እንታይ ከም ዜኾነ ብዕሊማ ሜሊ ኣታሓራርያ መረዲእታ ኩልም ስነ-ፅሑፊዊ ስራሕቲ ተፇቲሾም። ቀፂለ ኣመራርፃን ኣቀራርባን እቶም ክብርታት ትግራይ ብመንፅር ዒሊማውን ትግራዋይነትን ዜህሌዎም እወንታዊ ፅሌዋ ንምስትምሃር ባህሉ መሰረት ተገምጊሞም። በዙ ዴማ መብዚሕትኦም እቶም ፅሑፊት ክብርታት ህዜቢ ትግራይ ካተቱን ኣብ ምስትምሃር ባህሉ ትግራይ እወንታዊ ኣስተዋፅኦ ሇዎምን ኮይኖም ተረኺቦም። ብምዃኑ ካብዚ መፅሓፌ ተሞኩሮ ተወሲደ ኣብ ካሌኦት መፅሓፌቲ ቋንቋ እውን ተመሳሳሉ ስራሕ ክስራሕ ኪኢሊታት ስርዒተ ትምህርትን መዲሇውቲ መፅሓፌትን ነዙ መፅናዕቲ ከም እታወት እንተዜጥቀሙለ ዜበሌ ሇበዋ ተዋሂቡ።Item ዝምድና ኣመሃህራን ኣፈታትናን ክእለት ንባብ መምህራን ቋንቋ ትግርኛ፤ዓስራይ ክፍሊ ካልኣይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ዓዲ ጉደም(Mekelle University, 2025-11-24) ብርሃነ ኣበራእዚ መፅናዕታዊ ፅሑፍ “ዝምድና ኣመሃህራን ኣፈታትናን ክእልት ንባብ መምህራንቋንቋ ትግርኛ ዓሰራይ ክፍሊ” ብዝብል ርእሲ ዝተኻየደ እዩ።ሒዝዎ ዝተልዓለ ቀንዲ ዕላማ ድማ ”ዝምድና ኣመሃህራን ኣፈታትናን ክእለት ንባብ ቋንቋ ትግርኛ ዓሰራይ ክፍሊ ካልኣይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ዓዲ ጉዶም እንታይ ከምዝመስል ምፍታሽ እዩ።እቲ መፅናዕቲ ንምክያድ ሰለስተ መአከቢ መረዳእታታት ኣብ ረብሓ ውዒሎም እዮም።ንሳቶም ድማ፤ ፅሑፋዊ መሕትት ንተምሃሮ፣ ትዕዝብቲ ክፍሊ፣ሰነድ ዳህሳስን እዮም።በዞም መሳርሕታት ዝተኣከቡ መረዳእታታት፤ብኮምፒተር ኤስ ፒ ኤስ ኤስ(SPSS)፣ ብዓይነታዊ፣ ብመጠናውን ብገላፂ ስታስቲክስ ምርምርን መሰረት ብምግባር እቶም ቁፅርታት ትርጉም ብዝህብ ብገለፃ ዝተተንተኑ እንትኾኑ፤እቲ ውፅኢት ድማ መምህራን፦ትግበራ ክእለት ንባብ መምህራን ”ልዑል” ብርኪ ምህላው፣ ዝምድና ብዝምልከት፤ ኣብ መንጎ ብርክታት ንባብ 0.780** ክሳብ 0.893**፤ ኣብ መንጎ ፅሑፋዊ መሕትትን ትዕዝብቲ ክፍሊን 0.824ብምዃኑ ኩሎም ካብ 0.80 ክሳብ .1.00 ኣብ ዘሎ ክፍተት(interval) ስለዘለው ጠንካራ (ኣወንታዊ) ዝምድና ኣለዎም።ኣብ መንጎ ኣመሃህራን ኣፈታትናን ድማ፦ኣብ ቃላትን ሓረጋትን፣ ኣብ ምጥማር(ርእሲ) ፅሑፍ፣ ኣብ ምትሕሓዝን ምውሳንን፣ ከምኡ ድማ ኣብ ርድኢት ኣብ ምስትምሃር ይኹን ኣብ ምፍታን ዝድህሰሱ ብምዃኖም ዝምድና ኣለዎም።ይኹን ድኣምበር መምህራን፦ንብርክታት ንባብ ብዕምቔት ዘይምትግባር፣ ዝተቔራረፀ ምስትምሃር ንባብ ምክያድ፣ ሓደ ወይ ክልተ ዓይነት ኣደላልዋ ፈተና ክእለት ንባብ ምጥቃም፣ ብፍላይ መምህራን ካብ ትዕዛዝ ወፃኢ ፈተና ርድኢት ንባብ ከዳልውን ክፍትኑን ድሌትን ተበግሶን ከምዘይብሎም እቲ መፅናዕቲ የምልክት።ካብዚ ዝነቐለ መምህራን ንምስትምሃርን ንምፍታንን ክእለት ንባብ ትኹረት እንተዝህቡ፣ ብዝተፈላለዩ ምሁራን ዝተዳለው ፅሑፋት ብምንባብ ኣብ ትምህርቲ ንባብ ዘለዎም ናይ ግንዛበ ሕፅረት እኹል ፍልጠት ክህልዎም እንተዝግበር፣ ውፅኢታዊ ዝኾነ ምስትምሃርን ምፍታንን ክእለት ንባብ ንምሃብ ይሕግዞም እዩ ዝብሉ መፍትሒ ሓሳባት (ለበዋ) ቀሪቦም እዮም።